Revolution

Himagsikan

Maingay ang mga pugo sa kulungan. Ang kura, Si Pari Vera ay abala sa pagdidilig ng mga santan at gumamela sa hardin katabi ng kulungan ng mga ibon. Kinakausap niya si Tikboy, ang kaniyang sacristan, habang binubusan niya ng tubig mula sa tabong lata ang mga halaman.

“Huwag mong kalimutan, bago ka matulog, lagyan ng patuka ang mga pakainan. At buksan mo ang mga lampara para makita nila ang kinakain nila. Kumamakain magdamag ang mga pugo,” bilin ng Kura.

“Opo, padre,” kiming sagot ng bata.

“Marunong ka ba ng mah jongg?” usisa ng pari.

“Hindi po, padre,” sabi ni Tikboy sa mahinang tinig.

“Bueno, patuturuan kita kay Berto. Pumang-apat ka mamaya pagkatapos ng hapunan,” bilin niya.

Dapithapon noon at paglubog ng araw ay pumasok ang dalawa sa kumbento. Ang pari, na maglilimampung taon sa Abril, ay payatin, singkit, at maigsi ang kulot na buhok. Si Tikboy, na pinaampon ng Tiyahin niya sa kura upang makapagpatuloy ng pag-aaral, ay maliit at bilugan ang katawan, malamlam ang mga mata, na animo’y hindi mata ng isang labing-isang gulang na bata.

Sumalubong si Berto, ang binatang sacristan sa bungad at kinuha ang timba at tabo kay Pari Vera. Dinala niya ito sa labahan kung nasaan si Atong, ang isa pang ampong sacristan ng pari.  

Pagkuwa’y pumunta sila sa komedor. Binasbasan ang simpleng hapunan na ginataang palos, sinaing na sinandomeng, at talbos ng kamote. Tahimik silang nag-usap tungkol sa gawain kinabukasan habang kumakain. Si Tikboy ay hindi kumikibo, at may nangingilid na luha sa mata. Nangungulila na siya sa mga pinsan at Tiyahin sa Bilot.

“Hala Tikboy. Urungin mo na ang pinagkainan. Bukas ikaw ang maghuhugas ng plato. Salit-salit tayo dito,” utos ni Berto.

Maingat na sinamsam ng bata ang mga latang plato at tasa, at mga kubyertos at dinala sa lababo sa kusina. Mabilis na hinugasan ni Atong ang mga ito at sinalansan sa paminggalan.

Naglabas ng isang kahoy na kahon ang Pari mula sa kanyang opisina. Hilig niya ang mag mah jongg dahil naiibsan nito ang pagkamalilimutin niya.

Nilatag ni Berto ang kwadradong mesa na nakatupi sa isang sulok ng silid. Kinuha ni Atong ang kahon ng Swan na toothpick sa ibabaw ng mesang kainan at nagbigay ng tiglilima sa bawat manlalaro. Toothpick ang pinagpupustahan nila, dahil ayaw sa sugal ni Pari Vera.

Mabilis na natuto ang bagong salta at nanalo ng tatlong laro sa lima. Alas onse na nang matapos silang maglaro. Bago humiga ay tumalima sa bilin ng kanyang patron na mag-iwan ng pakain para sa mga pugo. Dala ang gaserang lampara, naglakad siya patungo sa  kulungan kung saan inaalagaan ang labing tatlong pugo na masipag namang magbigay ng itlog. Nanginginig siya sa takot habang nagbubuhos ng patuka sa pakainan. Marami siyang naririnig na kwento tungkol sa mga multo sa kumbento at pinagdadasal  niya nang taimtim na huwag siyang makasalubong ng isa sa mga ito pabalik sa dormitoryo ng mga sacristan.

Halos mangiyak-ngiyak si Tikboy nang makabalik sa dormitoryo. Naghihilik na si Atong at si Berto naman ay nagbabasa ng Liwayway na magasin. Galing kasi ito ng Bisaya at nais niyang hasain ang kaniyang Tagalog upang makapasok siya sa kolehiyo sa Kapitolyo. Naglatag si Tikboy ng banig sa puwang sa gitna ng kama ng dalawang nakatatandang sacristan at humalukipkip sa unan niya na baon niya mula sa Tiya Toyang niya. Nakatulog siyang umiiyak.

Kinabukasan ay maaga siyang ginising ng mga kasama. Pinapaligo at pinatulong sa Misang alas sais. Pagkatapos ay kumain sila ng de latang sardinas at pan de sal bilang almusal. May pa-novena sa Purok Cuatro sa hapon at silang tatlo ay isasama ng kura paroko.

Tumakbo si Tikboy papunta sa Mababang Paaralan matapos ang almusal, dala ang liham para sa Principal mula kay Pari Vera. Binitbit niya ang kaniyang bakya upang makatakbo nang mas matulin. Sa unang pagkakataon sa nakalipas na tatlong araw ay nakadama siya ng galak. Humahangos at nakangiti siya nang makarating sa paaralan. Kimi niyang ipinagtanong ang tanggapan ng Principal. May kaba siya sa dibdib habang naglalakad patungo sa Principal. Dalawang taon din siyang nahinto sa pagpasok dahil sa kakapusan ng pamilya,  ngunit nakikisabay siyang mag-aral ng leksyon ng nakatatandang pinsan na si Ingga na nasa high school. Iskolar ito ng mga madre sa pribadong paaralan sa tabi ng bisita kaya’t nakapagpatuloy siya.  

“O. Magsusulit ka mamaya para malaman ko kung ano’ng grade ka ipapasok sa darating na pasukan,” sabi ng Principal kay Tikboy pagkabasa sa liham ng kaibigang pari.

“H-ha? Ganoon po ba? Hindi ako nakapaghanda,” kumakabog ang dibdib ni Tikboy. Nanlumo siya. Baka hindi siya tanggapin.

Ngumiti ang Principal na matandang binata. “Ayos lang iyon. Kumbaga diagnostic test lang. Titingnan lang natin ang kakayanan mo. Huwag kang mabahala. Kayang-kaya mo ito,” sabi niya. “O, ito ang lapis. Pumunta ka sa tapat na silid. Ibigay mo ito kay Bb Ampil,” sabay bigay ng isang maikling sulat sa kanya.

“O-opo,” nangimi na naman si Tikboy.

Nawala ang pagkadismaya niya nang lumipat siya ng silid. Si Ms. Ampil ay morena na may mabilog na mata. Masayahin ang kaniyang mukha at mainit ang pagtanggap niya kay Tikboy. Tila hindi niya napuna ang butas nitong kamiseta, bitin na pantalon, at upod na bakya.

Matiyaga niyang pinaliwanag ang mga gawain sa pagsusulit sa bata hanggang unti-unti nitong napapaniwala ang sarili na maipapasa niya ito. Hindi siya makapaniwala na nadalian siya sa mga tanong, at halos parang alam niya lahat ng mga sagot sa mga ito.

“Maaari ko ba kayong kamayan?” urirat ni Tikboy kay Bb Ampil matapos siyang umeksamen.

“Siyempre,” sagot ni Bb Ampil. Tinuloy nito ang pagkakamay sa isang mahigpit na yakap. “Ingat ka pauwi. Magpaalam ka kay Principal, ha?”

“Opo,” iba na ang disposisyon ng bata.

Matapos ang isang linggo ay nagpadala ng liham ang Principal kay Pari Vera ukol sa pagsusulit ni Tikboy. Pilit binabasa ng bata ang mukha ng kura habang binabasa nito ang sulat. May kaba ang dibdib habang pinagmamasdan ang nakakunot na noo ng Pari.

“Tikboy. Hindi ka tinanggap sa Mababang Paaralan,” malumanay ang boses ni Pari Vera, ngunit tila may karugtong ang pahayag nito. “Inirekomenda niya na ipasok na kita sa high school.” Nakangiti ang pari. 

“Mahusay, anak,” sambit pa nito habang ginugusot ang buhok ng bata.

Napaluha si Tikboy, ngunit ngayon ay tuwa naman ang dahilan ng pagkabasa ng kaniyang mga mata.

“Di ko po kayo bibiguin, Padre.”

-wakas-